بيماري MS يكي از بيماريهاي مغز – نخاع و عصب بينايي است كه به علت آسيب غلاف دور عصب كه اصطلاحاً به آن ميلين مي گويند بوجود مي آيد . در اثر آسيب ميلين هدايت امواج الكتريكي در مسير اعصاب مختل مي شود . در سيستم عصبي تمام اطلاعات از طريق همين الياف عصبي جابجا مي شود، درنتيجه اگردرهدايت امواج اختلالي ايجادشودسبب علائم ونشانه هايي مي شود كه دربيماري MS ديده مي شود . هر قسمتي از مغز انسان مسئول يك عمل خاصي است ، يكجا مسئول شناسايي حس ها و يك جا مسئول حركت دست و پا و محل ديگر مسئول بينايي است .
نخاع همانند شاهراه است كه اين اطلاعات از مغز به دست و پا مي رود و از دست و پا به مغز فرستاده مي شود .اگر آسيبي در اين نواحي ايجاد شود سبب اختلالات مختلفي از جمله اختلال حسي – مشكل حركتي و بي اختياري مي شود.

علت دقيق بيماري MS بدرستي شناخته نشده است ، اما ديده شده است كه سيستم ايمني بدن كه مسئول از بين بردن عوامل بيگانه و مضر است بطور اشتباهي به اجزاي خودي حمله مي كند كه در بيماري MS ، غلاف ميلين سلولهاي عصبي را مورد تهاجم قرار مي دهد . در ايجاد بيماري عوامل محيطي مثل عفونتهاي ويروسي ، استعداد ژنتيكي نقش دارند ولي هيچكدام به تنهايي عامل ايجاد بيماري نيستند . در بروز بيماري M S گرچه استعداد ژنتيكي نقش دارد ولي يك بيماري ارثي نيست و احتمال بروز MS در ساير افراد خانواده حدود 5% است . منطقه جغرافيايي نيز در بروز بيماري MS نقش دارد . بطوريكه در برخي نقاط دنيا مثل آمريكاي شمالي و اروپا شيوع بيماريMS بيشتر است و اگر كسي در سنين قبل از 15 سالگي از منطقه كم خطر به اين نواحي مهاجرت كند احتمال بروز بيماري در وي همانند افراد ساكن در آن محل مي شود.
بيماري MS بيشتر در سنين 40-20 سالگي شروع مي شود، اما احتمال شروع بيماري 10 سال تا 60 سال نيز وجود دارد . شيوع بيماري در خانمها بيشتر است و حدود 2-5/1 برابر آقايان است .

علائم بيماري MS

مشكلات بينايي :

تاري ديد : يكي از علائم شايع بيماري M S تاري ديد يك چشم است كه گاهي تا از دست دادن كامل بينايي در آن چشم پيش مي رود. معمولاً تاري ديد همراه با درد كره چشم است . تاري ديد ظرف چند ساعت تا چند روز ايجاد مي شود و معمولاً بعد از چند هفته و چندماه بتدريج بهتر مي شود.
اين حالت در اثر آسيب غلاف ميلين در مسير عصب بينايي چشم ايجاد مي شود.

دوبيني : براي ديدن خوب بايد هر دو چشم بطور هماهنگ حركت كرده و بر روي يك محل متمركز شوند. كره چشم داراي عضلات و اعصابي است كه سبب حركت چشم به اطراف مي شود و اين حركت در مغز كنترل مي شود . اگر آسيب در محل كنترل كننده حركت كره چشم ايجاد شود سبب عدم هماهنگي دو چشم با يكديگر مي شود ، لذا هر دو كره چشم نمي توانند روي يك محل متمركز شوند و هر دو چشم تصوير يك محل جداگانه را به مغز منتقل كرده و سبب ايجاد حالت دو بيني مي شود ، در صورتي كه يك چشم را ببنديم دو بيني بر طرف مي شود.

مشكلات حركتي :
همانطوريكه گفته شد كنترل تمام اعمال و حركات توسط مغز صادر و از طريق نخاع به دست و پا منتقل مي شود لذا اگر در اين مسير ضايعه اي ايجاد شود سبب مشكلات حركتي و ضعف در دست وپا مي شود . ضعف دست و پا در بيماري M S ممكن است محدود به يك دست و يا دست و پاي يك سمت و يا هر دو پا باشد از خصوصيات ديگر ضعف ناشي از بيماري M S ايجاد سفتي در دست و پا است بعضاً اگر بيمار بخواهد دست و پاي را شل كند باز هم دست و پا سفت است و به سختي حركت مي كند.

مشكلات حسي :
مشكلات حسي بيماري MS بعلت ايجاد ضايعه اي در مسير الياف منتقل كننده حس از دست و پا به مغز رخ مي دهد كه اين ضايعه ممكن است در نخاع يا در مغز باشد و يا گاهي اوقات بصورت ايجاد احساسات كاذبي مثل سوزش ، سوزن – سوزن شدن و خواب رفتن دست و پا باشد. گاهي اوقات نيز مشكلات حسي بصورت دردهاي تير كشنده در دست و پا است .

مشكلات تعادلي :
يكي از مشكلات شايع در بيماري M S مشكل در حفظ تعادل موقع ايستادن و راه رفتن و يا مشكل در انجام كارهايي مثل خياطي است براي انجام هر كاري بايد انقباض عضلات و حركت دست و پا كاملاً هماهنگ باشد . مركزي كه مسئول اين هماهنگي است مخچه است . اگر ضايعه اي در مخچه ايجاد شود عدم تعادل درانجام كارها و راه رفتن ولرزش در دست ايجاد مي شود.

اختلال تكلم و اختلال بلع :
براي صحبت كردن و بلعيدن غذا نيز عضلات زبان و حلق بايد هم قدرت كافي براي انقباض داشته باشند و هم با يكديگر كاملاً هماهنگ عمل كنند ، لذا اگر اختلالي در اين موضوع ايجاد شود سبب تغيير تن صدا و مشكل در صحبت كردن روان و همينطور مشكل در بلع غذا و مايعات مي شود .

مشكلات ادراري و مدفوع :
براي اجابت مزاج و براي ادرار كردن بايد عضلات اين نواحي بطور هماهنگ و يا قدرت كافي حكت كنند. براي ادرار كردن بايد عضله اي كه همانند يك دريچه جلوي خروج ادرار از مثانه را مي گيرد شل شده و در عوض عضله مثانه منقبض شود ، ادرار براحتي خارج شود . اگر اين هماهنگي مختل شود سبب مشكلات ادراري مثل نياز به زور زدن زياد براي دفع ادرار و يا خروج قطره قطره ادرار و يا نياز مكرر به ادرار كردن مي شود . همين حالت نيز براي دفع مدفوع وجود دارد و اشكال در عملكرد عضلات روده سبب ايجاد يبوست و يا دفع بي اختيار مدفوع مي شود0

خستگي :
ازخصوصيات بيماريMS ايجادحالت خستگي است كه سبب ايجادمشكلات درانجام كارها مي شود بطوريكه بيمار بدون اينكه ضعف و يا مشكلي درحركت داشته باشد بر خلاف قبل از بيماري زودتر خسته مي شود . دليل خستگي گاهي اوقات مشكلات روحي بويژه افسردگي است ولي بسياري از اوقات خود بيماري MS عامل آن است . يعني ميتوان با استفاده از تكنيكهايي حالت خستگي را كنترل نمود0

حساسيت به گرما :
از خصوصيات ديگر بيماري MS عدم تحمل گرما است .به اين صورت كه با افزايش حرارت محيط ويا درجه حرارت بدن دچاراحساس خستگي وضعف وهمينطورتشديدعلائمي كه داشته است مي شود. اين تشديد علائم موقتي است و با استراحت در محيط خنك برطرف مي شود.
علائم بيماري MS در اينجا توضيح داده شده منحصر به بيماري M S نيست و هر بيماري كه سبب اختلال در كاركرد سيستم عصبي شود مي تواند اين علائم را ايجاد كند ، لذا با بروز اين علائم نبايد به غلط گمان كرد كه به بيماري MS مبتلا شده ايم . بيماريهاي زيادي علائم فوق را مي توانند ايجاد كنند . لذا تشخيص بيماري MS فقط توسط پزشك مغز واعصاب و بعد از معاينه بيمار بايد صورت گيرد .

روشهاي مختلفي براي تائيد بيماري MS وجود دارد ولي هيچكدام از اين روشها نيز مي توانند به تنهايي تشخيص بيماري را مسجل نمايند بلكه اين روشها تنها تائيد كننده علائم و نشانه هايي كه از طريق صحبت با بيمار و معاينه وي بدست مي آيد.
از جمله اين روش ها MRI است كه از حساس ترين روشهاي تشخيصي بيماري M S است و با تصويربرداري مغناطيسي از مغز و نخاع مي تواند نواحي تخريب شده را نشان دهد اما علت را نمي تواند مشخص كند،لذاعلت رابايدپزشك بامعاينه وآزمايش هاي موردنظربيابد.ازروشهاي ديگر،تشخيص پتانسيل هاي برانگيخته است كه هدايت امواج رادرمسيراعصاب بينايي نخاع ومغز اندازه گيري مي كند.

روش ديگري كه مي تواند به تشخيص كمك كند آزمايش مايع مغزي – نخاعي است .
باتشكر انجمن ام اس ايران